Buğdaygiller familyasındandır. Anayurdu bilinmeyen, dünyanın bütün soğuk ve ılıman iklimli bölgelerinde, ayrıca tropikal ve astropikal iklim bölgelerinin yüksek kesimlerinde yetişen 125 kadar türün ortak adı ayrıkotudur. Ülkemizde de 20 kadar ayrıkotu türü yetişmektedir. Bu türlerden bazıları tarıma çok zararlı iken, kimi türleri de hayvan yemi ya da çim bitkisi olarak özellikle yetiştirilmektedir. Ayrıkotu türlerinden konumuzla en çok ilgili olan Tarla ayrığı (A.repens) da tarıma zararlıdır. Çünkü, kendi haline bırakılırsa kısa zamanda tarlaları kaplar. Kısaca ayrıkotu diyeceğimiz bu bitki 30 -150 cm. boylanabilen, rizom köklü (kök gövdeli), çokyıllık dayanıklı otsu bitkidir. Tarlalardan başka, yol kenarları ve bahçelerde de çok görülür. Yeşil gövdesi silindirik biçimli ve boğumlu, yapraklan yeşil ve düzdür. Mayıs-temmuz ayları arasında küçük başaklar halinde açan çiçekleri yeşil renkli ve pek gösterişsizdir. Bitki, bu çiçeklerinden oluşan tohumlarının dökülmesiyle, özellikle rizomlarının sürgün vermesiyle ya da toprağa değen yerde, gövdelerinin yeniden kök atmasıyla çoğalır.

Etki ve Kullanım:
Tarla ayrığı rizomları polisakkarit bir madde olan tritisin ile uçucu yağ, yapışkan bitki sıvısı, potasyum, salisilik asit, saponin ve mikrop kırıcı bazı maddeleri içerir.
• İdrar yolları enfeksiyonlarının iyileştirilmesinde, sistit (mesane iltihabı) ve prostatitte (prostat iltihabı) etkili olur.
• İdrar söktürücüdür.
• Kanı ve bedendeki toksik maddeleri temizler.
• Böbrek ve mesane taşlarının atılmasına yardımcı olur.
• Bedeni güçlendirici bir toniktir.
Bu etkileri sağlamak üzere, tarla ayrığının rizomlan ilkbahar mevsiminde ya da sonbaharın başlarında toprağı kazılarak sökülür. Yıkanarak iyice temizlenir. Gölgede ya da güneşte kurutulur. Kurutulmuş rizomdan 2 tatlı kaşığı alınır, l bardak suyla kaynama noktasına kadar ısıtılır. Daha sonra ateş kısılarak 10 dakika daha ısıtma sürdürülür. Böylece elde edilen dekoksiyondan günde üç kez birer bardak içilir. Ancak, tadı çok kötü olduğundan bal, limon ya da naneyle tatlandırılır.
• Tarla ayrığı ayrıca egzama ve cilt hastalıklarının iyileştirilmesinde etkili olur.
• Romatizma ağrılarını hafifletir.
Bu etkilerinden yararlanmak için, yukarıda tarifi verilen dekoksiyon, şikayet edilen yerlere dıştan uygulanır.

-Susuzluk giderir: Ayrık otu kaynatılıp,limon sıkılarak yada sade olarak içilirse yazın olan harareti ve susuzluğu giderir.
- Böbrek yetmezliği: Ayrık otu yalnız veya nane ile beraber kaynatılıp balla tatlandırılarak içilmeye devam edilir.
- Mesane yolu iltihabı: Ayrık otu tek başına veya papatya,kekik gibi bitkilerle kaynatılıp,balla tatlandırılarak aç karnına içilmeye devam edilirse mesane yollarını temizler,iltihapları kurutur.
- Karaciğer yetersizliği: Ayrık otu kökü kaynatılıp balla tatlandırılıp soğuk olarak içilmeye devam edilir
- Kan temizleyici: Ayrık otu kökü tek başına veya kekik ile beraber kaynatılıp balla tatlandırılarak içilmeye devam edilir.
- Şişmanlık: Ayrık otu kökü kaynatılıp balla tatlandırılıp ılık olarak günde 3 su bardağı aç karnına içilmeye devam edilir.
- Sarılık: Ayrık otu kökü tek başına veya kekik ile beraber kaynatılıp iyi balla tatlandırılıp soğuk olarak içilmeye devam edilir.
- Balgam: Ayrık otu kaynatılıp balla tatlandırılıp ılık olarak,aç karnına içilmeye devam edilir.
- Gastrit: Ayrık otu kökü kaynatılıp balla tatlandırılarak içilmeye devam edilir.köpekler mide rahatsızlığında bu otu yer.
- Tıkanıklık çözer: Ayrık otu,kaynatılıp balla tatlandırılıp ılık olarak,aç karnına içilmeye devam edilirse böbrek dalak karaciğer tıkanıklığını açar.
– Ayrık Otu Normalde herhangi bri yan tesiri yoktur. Ayrık otu genellikle kumlu topraklarda köylülerin kazıp atmakla baş edemediği bir şifadır. Tadı tiksindirici değildir. Kekikle beraber kaynatılıp tatlandırılabilir. Kumda yetişmesine inat böbrekteki kumları döküp atan eşsiz bir ilaçtır.Ayrık, mesteki kaynatılırsa baştaki balgamı söker.

İçindekiler:Karbonhidratlar, Saponin, %13-18 Terisitin, %10 Sümüksü madde, %2-3 şeker, Potasyum tuzu, ve madeni tuzlar, A-B vitamini, Silisik asit, Demir, Potar, Organik asitler

Ayrık Otu Kökü

Ayrıkotu kökünün kullanımı

Ayrıkotu kökü; idrar söktürücü, mukoza koruyucu, antiseptik, bronşları rahatlatıcı, kan temizleyici özellikler taşır.

Bol miktarda karbonhidrat (triticin), müsilaj ve saponinler, mineral tuzlar, özellikle potasyum tuzu, silisik asit ve demir, vitaminler (A, B), organik asitler içeren ayrık otunun kökü, ilkbahar başlangıcında filizlenmeye başlamadan sökülür. Yıkanarak topraktan temizlenir ve açık havada kurutulur. Kuruduktan sonra, 55 derecelik yapay ısıda tekrar kurutulması doğru olur. Çünkü tam olarak kurumadığında küflenir ve kullanılamaz.

İYİ GELDİĞİ HASTALIKLAR

Bronşiyal rahatsızlıklar, metabolizma problemleri, romatizma ve gut hastalıkları, üriner sistem iltihapları, idrar kesesi iltihabı, idrar yolları iltihabı, prostat iltihabı, öncelikli kullanım alanlarıdır. Prostat büyümesine karşı da kullanılabilir. Böbrek taşı ve kumuna karşı idrar söktürücü olarak görev yapabilir. Kan temizleyici etkisi vardır. Deri hastalıklarına ve ergenlik sivilcesine karşı kullanılmalıdır.

AKNEYE KARŞI ETKİLİ KARIŞIM

2 ölçü ayrık otu kökü, 1 ölçü atkuyruğu, 1 ölçü ısırgan otu, 1 ölçü mayıs papatyası, ince kıyılarak iyice karıştırılır. Bir tatlı kaşığı dolusu bitki, orta boy bir su bardağı dolusu kaynar derecede sıcak suyla haşlanır, üstü kapalı olarak 10 dakika demlendikten sonra süzülür. 2-3 haftalık bir kür halinde, günde 3-4 bardak çay, aç karnına veya öğün aralarında içilir.

* Kullanım biçimleri: Bir tatlı kaşığı dolusu ince kıyılmış ayrık otu kökü, orta boy bir su bardağı dolusu soğuk suya eklenir, hafif ısıda 10 dakika kadar kaynatıldıktan sonra 10 dakika demlendirilir ve süzülür. Günde 3 bardak içilir.

* Karışımlar: İdrar kesesi iltihabı, idrar yolları iltihabı ve prostat iltihabına karşı, civanperçemi veya ısırgan otu ile eşit oranda karıştırılır. Prostat büyümesine karşı, yakı otu ile eşit oranda karıştırılır. Bu karışımlarda, ayrık otu kökü kaynatılarak demlendirilir, öteki bitkiler haşlanarak demlendirilir ve bu iki tür çay birbirine karıştırılarak içilir. Bilinen hiçbir yan etkisi yoktur.