Bileşikgiller familyasındandır. Anayurdu bilinmemektedir. Ama, Anadolu'da benzeri dört türle beraberce yetişen andızotu 1-2,5 m. kadar boylanabilen çokyıllık dayanıklı otsu bitkidir. Dışı koyu kahverengi kalın yumrulardan oluşan rizom kökünün içi, açık renkli, muz kokulu ve krem gibi yumuşaktır. Bitkinin yuvarlak kesitli, yeşil renkli ve tüylü kalın gövdesinin içi de beyaz renkli, süngersi yumuşak bir özle doludur. 40-45 cm. kadar uzunluktaki kenarları kaba dişli ve sivri uçlu yapraklarının üzeri yeşil, altı ince tüylü ve gri renklidir. Yaz mevsiminde açan sarı çiçekleri papatyaya benzer. Bu çiçeklerden oluşan tohumu silindir biçimindedir. Bir uçunda tüy öbeği bulunur.
Güneşli yerleri, nemli ve bitek toprakları seven andızotu, döktüğü tohumlarıyla çoğalır.
Andızotu % 40'a varan oranda inulin ile ayrıca belenin adı verilen uçucu yağı, yapışkan bitki sıvısını, triterpen ve acı maddeleri içerir. Bazı yerlerde bitkinin hoş kokulu kurumuş rizom kökleri çiğ olarak ya da kök sebzesi gibi pişirilip yenilir. Ancak, acı tadına hazırlıklı olunmalıdır.
Tıbbi Etkileri ve Kullanımı Sağlığa yararları Avrupa'da uzun yıllardan beri bilinen andızotunun tıbbi etkileri ve bunlardan yararlanma yöntemleri şöylece sıralanabilir:
• Tadı acı olan bitki midevidir: İştahı açar, sindirimi kolaylaştırır. Safrayı söktürür.
• İdrarı artırıcı etkisi vardır.
• Terleticidir. Nezleyi keser, göğsü yumuşatır. Öksürüğü hafifletir. Özellikle çocuklarda rahatsız edici bronşit öksürüğüne çok iyi gelir.
• Bedeni güçlendirici toniktir. Geçmişte veremin tedavisinde de kullanılmıştır.
• Bronşite eşlik eden astım ve anfizem durumlarında rahatlatıcı etki yapar.
Bütün bu sağlığa yararlı etkilerinden yararlanmak için, andızotunun rizomu, sonbaharın başı ile ortası arasında toprak kazılıp çıkarılır. İyice temizlenip parçalanır. Bu parçalar güneşte ya da 50-70 C derece yapay ısıtmayla kurutulur, 1 tatlı kaşığı kökparçası alınıp önce 8-10 saat süreyle 1 bardak soğuk suda bırakılır. Daha sonra ısıtılıp bir tür infüzyon elde edilir. Bu infüzyondan günde üç kez ve birer bardak sıcak olarak içilir.
• Ayrıca doku ve damar büzücü etkileri nedeniyle andızotu yara iyileştiricidir.
• Antiseptik (mikrop kırıcı) etkisi de vardır.
Bu etkileri sağlamak için, yukarda tarifi verilen infüzyon, şikayetli yerlere dıştan uygulanır.
UYARI
• Andızotu aşırı kullanılırsa mide bulantısına neden olabilir.
Andız otu kökü astıma iyi geliyor
Uzmanlar, andız otu kökünün ezilip balla karıştırılarak yenilmesi durumunda astıma çok iyi geldiğini, bronşiyal öksürüklere ve boğmacaya karşı da büyük faydalar sağladığını söylüyor.
Andız otu, yüzde 40 civarında inulin, eterli uçucu yağ helenin, sabit yağ, triterpenler ve acı maddeler içeriyor. Balgam söktürücü, öksürük gıcığını dindirici, terletici, sindirimi uyarıcı, antiseptik özellikleri bulunuyor. Özellikle bronşiyal öksürüklere ve boğmacaya karşı çok faydalıdır.
Balgam birikimli tüm hastalıklarda, örneğin bronşit ve akciğer iltihabında kullanılabilir. Andız otu, şifalı bitkilerin çok yönlü etkinliklerine örnek gösterilebilecek bir bitkidir.
Mikrop kırıcı özelliğe sahip
İçerdiği sabit yağın yatıştırıcı etkisine, eterli yağın uyarıcı etkisi eşlik eder ve bu iki değişik etki, mikrop kırıcı özellikle bütünleşir. Andız otu kökü, astıma ve bronşiyal astıma karşı kullanılabilir. Eskiden tüberküloz tedavisinde kullanıldığı biliniyor.
Andız otu ve kökü, İçerdiği acı maddeler sayesinde, iştahı açıcı ve sindirimi kolaylaştırıcı etkisi bulunuyor. İdrar artırıcı özelliği de böbrek hastalarının tercin nedeni. Sistit, nefritve piyolonefritte kullanılır.
Andız otu ve kökü, dişilik organlarını çok olumlu etkiler. Adet düzenleyici olarak alınabilir. Tümörlerin gelişimini durdurduğu söyleniyor. Ama bağırsak parazitlerine karşı etkisi tartışılmaz. Basur ve deri hastalıklarında iyi sonuç verir. Beyin hastalıklarında faydalıdır.
Andız otunun kullanım biçimi
Yarım tatlı kaşığı ince kıyılmış kök, orta boy 1 su bardağı dolusu soğuk suya eklenir ve 8-10 saat demlendikten sonra süzülür. Günde 2-3 bardak çay, ısıtılarak ve sıcak olarak içilir.
Andız otu karışımı
Solunum yolları problemlerine karşı, köpek otu (bozotu) veya civanperçemi ile eşit oranda karıştırılabilir.
UYARI: Yüksek dozajlar, kusmaya ve mide ağrısına yol açar. Alerjik tepkiler görülebilir. Bilinen başkaca bir yan etkisi yoktur. Gebelik sürecinde kullanılmaz. Çocuklarda dozaj yarı yarıya indirilmelidir.
Astıma iyi gelen diğer bitkiler
- Çam filizi (75 gram) akşamdan 1 litre su içine bırakılıp sabahleyin kaynatılarak 10 dakika dinlendirildikten sonra balla karıştırılarak günde 2 kahve fincanı içilirse, astıma iyi geliyor. Sıcak içilmesinde büyük yarar vardır.
- Deve tabanının suda kaynatılıp buharının solunması, astıma ve her türlü nefes darlığına karşı faydalı.
- Maydanoz tohumlarının ve yapraklarının kaynatılması ile elde edilen saf maydanoz suyu da astım hastaları için yarar sağlıyor.
- Nar, havuç ve soğan astıma iyi gelir.
Andız Otu Kökü Nasıl Kullanılır?
Andız otunun kökleri doğranıp suda kaynatılarak çay yapılabilir. Mide ve solunum yolu rahatsızlıklarına karşı kullanılmasının yanında, harici olarak egzama ve uyuza karşı da kullanılmaktadır. Mutfaklarda baharat olarak da kullanılmaktadır. Fazla miktarda alınırsa kusma ve ishal yapabileceği gibi kramplara ve felce de neden olabilir.
